Odrodzenie harcerstwa po II Wojnie Światowej
8 listopada 2022


W lutym phm. Tadeusz Wesołowski za zgodą władz i w porozumieniu z Kuratorium przystępuje wraz z Wincentym Zyffertem i Kazimierzem Izydorkiem do reaktywowania harcerstwa na terenie szkoły przy ul. M. Magdaleny. Stan ilościowy ciągle się zwiększa, aż osiąga liczbę 300 harcerzy. Pierwszą powojenną przygodę przeżywają oni 15 kwietnia w Strzeszynie na wycieczce połączonej z podchodami. W związku z tak dużym wzrostem 4 PDH 22 kwietnia 1945 r. podzielona zostaje na 6 „kolorowych” drużyn i powołany zostaje IV Hufiec im. Władysława Jagiełły. Komendantem Hufca zostaje phm. Tadeusz Wesołowski. Do końca roku hufiec krzepnie organizacyjnie. Dołączone zostają do niego obok drużyn „kolorowych” następujące drużyny: 15 PDH, 16 PDH, 21 PDH, 30 PDH, 32 PDH. W grudniu hufiec otrzymuje Sztandar Organizacyjny.

5 marca HR Czesław Kupczyk rozpoczyna reaktywowanie „Piątki” Poznańskiej im. Ks. Józefa Poniatowskiego. Do czerwca powstaje pięć drużyn męskich, trzy żeńskie i jedna zuchowa. Stan liczbowy V Hufca wynosi 200 zuchów, harcerzy i instruktorów. Jesienią odbywa się reorganizacja hufca – z hufca odchodzą drużyny żeńskie. Pod koniec roku hufiec liczy 300 członków w 6 drużynach harcerskich i 1 gromadzie zuchowej.

Również w pierwszych dniach marca ćwik Marian Starosta organizuje drużyny harcerskie, zalążek I Hufca harcerzy im. Bolesława Chrobrego. We wrześniu komendę na hufcem przejmuje HR Stefan Szymański.

W 1948 roku powstaje Związek Młodzieży Polskiej, który jako jeden z celów obrał sobie zespolenie całej młodzieży pod jednym sztandarem. Nie uwzględniając wieku młodzieży harcerskiej, jej upodobań i zainteresowań przystąpiono do wtłaczania ZHP w tryby programu nowej organizacji. Następują pierwsze zmiany organizacyjne: I Hufiec im. Bolesława Chrobrego przemianowano na Hufiec Poznań – Stare Miasto włączając do niego IV Hufiec im. . Władysława Jagiełły. Komendantem zostaje phm. Stefan Szymański. V Hufiec im. Ks. J. Poniatowskiego przemianowany zostaje na Hufiec Poznań – Śródmieście. Na skutek kolejnych zmian organizacyjnych na terenie dzielnicy z dniem 1 października 1949 roku do Hufca Harcerskiego Poznań – Stare Miasto (powstałego z wcześniejszego połączenia I i IV Hufca Harcerskiego) przyłączony zostaje Hufiec Harcerski „Poznań – Śródmieście” (dawniej V Hufiec), Hufiec Harcerek „Poznań – Śródmieście”. Komendantem Hufca mianowany zostaje phm. Erazm Ignaczak. Po reorganizacji hufiec skupia 1.073 członków w 16 gromadach zuchowych, 6 drużynach harcerek i 15 drużynach harcerzy. 18 marca 1950 roku Komendantem Hufca zostaje Edmund Głowiński.

Taki stan nie trwa długo. Następuje przekształcenie Związku Harcerstwa Polskiego w „Organizację harcerską” (OH), działającą w ramach ZMP. Ulega likwidacji komenda hufca. W to miejsce utworzone zostają wydziały harcerskie przy Zarządach ZMP. Zniesiono nazwy i numerację drużyn, odstąpiono od tradycyjnego nazewnictwa. W ten sposób przestaje istnieć historyczne harcerstwo w Staromiejskiej dzielnicy Poznania.

OH działająca w latach 1950 – 1956 w ramach ZMP wzorowała się w swej strukturze, programie i metodach pracy na Organizacji Pionierskiej w ZSRR. Zrzesza dzieci szkolne w wieku 9 – 14 lat. Na terenie szkoły powołana zostaje jedna drużyna (odpowiednik dzisiejszego szczepu), podzielona na zastępy (odpowiednik dzisiejszej drużyny), której pracą kierują dorośli instruktorzy – członkowie ZMP – nazywani przewodnikami. Kolejną jednostką organizacyjną jest ogniwo (dzisiejszy zastęp), którym kieruje ogniwowy.

Mechaniczne kopiowanie doświadczeń radzieckich bez wnikliwej analizy własnych warunków i tradycji nie spełnia oczekiwań ani młodzieży, ani społeczeństwa. Analiza popełnionych błędów stała się m.in. podstawą do przekształcenia w 1956 roku OH ZMP w Organizację Harcerską Polski Ludowej niezależną od ZMP. W Łodzi w dniach 8 – 10 grudnia 1956 roku odbył się Krajowy Zjazd Działaczy Harcerskich. W obliczu zasadniczych zmian zachodzących w kraju przyjmuje on Deklarację Ideową Związku Harcerstwa Polskiego przywracając tradycyjną nazwę Związku, odznaki, nazewnictwo i hymn harcerski. Zjazd uznany zostaje za I powojenny Zjazd ZHP.

Po raz drugi od zakończenia wojny przystąpiono do reaktywowania i odbudowywania drużyn na Starym Mieście. Na przełomie lat 56/57 powstają ponownie:

I Hufiec Harcerski Poznań – Garbary – hufcowy phm. Stefan Szymański
IV Hufiec Harcerski Poznań – Stare Miasto – hufcowy hm. Tadeusz Wesołowski
V Hufiec Harcerski Poznań – Śródmieście – hufcowy hm. Czesław Wyszyński

Hufce skupiają zarówno drużyny żeńskie jak i męskie. Nie są to już drużyny środowiskowe, jak do roku 1950, lecz wszystkie powstają na terenie szkół.

Autor: hm. Janusz Wolski

Zobacz także